Υγειονομική σημασία των χημικών παραμέτρων στο πόσιμο νερό


ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ
ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ
ΤΟΜΕΑΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΙΡΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΑΠΠΑ
ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ-ΥΓΙΕΙΝΟΛΟΓΟΣ
ΚΟΡΥΤΣΑΣ 32, 141 22 ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ
ΤΗΛ.: 01-2814055 — 01-6466064
FAX: 01-6400198
E-MAIL: geoste@hol.gr
ΙΟΥΛΙΟΣ 2001
2
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το νερό, που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση δεν πρέπει να περιέχει χημικές
ουσίες και μικροοργανισμούς σε ποσότητες που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην υγεία.
Πρέπει να είναι ασφαλές και ακίνδυνο για την υγεία, να μην είναι θολό και να μην έχει
χρώμα και δυσάρεστη οσμή και γεύση.
Πρέπει να είναι ασφαλές και ακίνδυνο για την υγεία, να μην είναι θολό και να μην έχει
χρώμα και δυσάρεστη οσμή και γεύση.
Η τοποθεσία, η κατασκευή, η λειτουργία και η επίβλεψη μιας πηγής υδροληψίας
(πηγές, δεξαμενές, επεξεργασία και διανομή νερού) πρέπει να είναι τέτοιες που να
αποκλείουν οποιαδήποτε ρύπανση και του νερού.
Οι περισσότερες χώρες στον κόσμο έχουν καθιερώσει πρότυπα ποιότητας του πόσιμου
νερού που εφαρμόζουν στην επικράτειά τους και χρησιμοποιούν μεθόδους ανάλυσης και
έκφρασης των αποτελεσμάτων παρόμοιες για να είναι εύκολη η σύγκριση μεταξύ τους.
Επίσης, επιδημίες από ασθένειες υδρικής προέλευσης μπορεί να αποφευχθούν εάν
γίνονται αυστηροί έλεγχοι από τους υπευθύνους των συστημάτων υδροληψίας και τις
αρμόδιες αρχές υγείας, όσον αφορά την ποιότητα του πόσιμου νερού.
Σύμφωνα με την Υγειονομική Διάταξη, “πόσιμο νερό” νοείται το νερό που
χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση, είτε με προηγούμενη επεξεργασία, είτε όχι,
οποιαδήποτε και αν είναι η προέλευσή του.
2. ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Η Υγειονομική Διάταξη για το πόσιμο νερό, που ισχύει σήμερα (Α5/288/23-1-86 ΦΕΚ
53/Τεύχος Β΄/20-2-86) είναι εναρμονισμένη με την 80/778/Οδηγία του Συμβουλίου της
ΕΟΚ.
Περιλαμβάνει 62 παραμέτρους ταξινομημένες σε πέντε βασικές ομάδες:
Οργανοληπτικές – Φυσικοχημικές – Ανεπιθύμητες – Τοξικές – Μικροβιολογικές. Για κάθε
παράμετρο καθορίζεται “Ενδεικτικό Επίπεδο” (Ε.Ε.) και “Ανώτατη Παραδεκτή
Συγκέντρωση” (Α.Π.Σ.).
Στο άρθρο 5 παράγραφος 2 αναφέρεται ότι οι τιμές των ποιοτικών παραμέτρων του
πόσιμου νερού, πρέπει να είναι οπωσδήποτε κατώτερες ή ίσες με την Α.Π.Σ. και να
προσεγγίζουν το Ε.Ε. Παρεκκλίσεις από τις τιμές αυτές επιτρέπονται σε εξαιρετικές
περιπτώσεις (που καθορίζονται στα άρθρα 7 και 8 της Υγειονομικής Διάταξης), χωρίς όμως
αυτές να συνεπάγονται κίνδυνο για τη Δημόσια Υγεία.
Στο Παράρτημα ΙΙ καθορίζονται οι παράμετροι που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για
τους ελέγχους, καθώς και η συχνότητα των προτύπων αναλύσεων.
Το άρθρο 11 της Διάταξης καθορίζει, ότι “Αρμόδια Αρχή” για την εφαρμογή της είναι
οι Υγειονομικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων,
οι οποίες ελέγχουν τους “Υπευθύνους” για την τήρηση των όρων της Υγειονομικής
Διάταξης. “Υπεύθυνοι” για τη μελέτη, κατασκευή, λειτουργία, καθαρισμό των συστημάτων
ύδρευσης, παρακολούθηση της ποιότητας του πόσιμου νερού και γενικά για λήψη μέτρων,
που θα διασφαλίζουν κανονική παροχή υγιεινού νερού σε μόνιμη βάση, ορίζονται:
• Για τις υδρεύσεις Δήμων και Κοινοτήτων, ο αντίστοιχος Οργανισμός ή Επιχείρηση ή
Σύνδεσμος.
• Για τις βιομηχανίες, ιδρύματα κ.λ.π., που έχουν δική τους ύδρευση, οι νόμιμοι
εκπρόσωποί τους.
Τέλος στο Παράρτημα ΙΙΙ καθορίζονται οι αναλυτικές μέθοδοι αναφοράς για τον
προσδιορισμό των 62 παραμέτρων, που αναγράφονται στην Υγειονομική Διάταξη.
3
3. ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ
Εάν τα αποτελέσματα των χημικών αναλύσεων σ’ ένα νερό υπερβαίνουν τις ανώτερες
παραδεκτές συγκεντρώσεις που ορίζει η Υγειονομική Διάταξη, τότε ή το νερό κρίνεται
ακατάλληλο ή λαμβάνονται μέτρα για τον καθαρισμό του (π.χ. χλωρίωση, καθίζηση,
προστασία πηγής).
Α. ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ
Χρώμα ( Color)
Εάν υπάρχει, είναι ανεπιθύμητο για το πόσιμο νερό και υπάρχει περίπτωση να
οφείλεται στην παρουσία χρωστικών ουσιών εν διαλύσει, είτε φυτικών από ρίζες φυτών,
φύλλα δέντρων, είτε οργανικών η ανόργανων (άλατα, σίδηρος από διάβρωση των σωλήνων).
Παρουσία χρώματος στο νερό δεν σημαίνει ότι είναι πάντοτε επικίνδυνο. Πρέπει να
εξεταστεί χημικά για να αναζητηθεί η προέλευση του χρώματος. Δεν προτείνεται επιτρεπτό
όριο για το χρώμα στο πόσιμο νερό.
Θολερότητα (Turbidity)
Οφείλεται σε κολλοειδείς ανόργανες ή οργανικές ύλες που αιωρούνται. Νερό που είναι
θολό πρέπει να ελεγχθεί για ρύπανση. Επίσης τα αιωρούμενα στερεά καθιζάνουν και
δημιουργούν προβλήματα στις σωληνώσεις και στις δεξαμενές. Κατανάλωση θολού νερού
μπορεί να είναι επικίνδυνη για την υγεία. Η απολύμανση του πόσιμου νερού δεν είναι
αποτελεσματική αν υπάρχει θολότητα, γιατί πολλοί παθογόνοι οργανισμοί εγκλωβίζονται
στα σωματίδια που αιωρούνται και προστατεύονται από το απολυμαντικό. Επίσης τα
σωματίδια μπορεί να απορροφήσουν επιβλαβείς οργανικές ή ανόργανες ουσίες. Το πόσιμο
νερό πρέπει να είναι διαυγές όταν φτάσει στον καταναλωτή.
Οσμή και Γεύση (Odor – Taste)
Το πόσιμο νερό πρέπει να είναι άοσμο και άγευστο. Όλα τα νερά έχουν την ιδιαίτερη
γεύση τους που οφείλεται στα διαλυμένα άλατα και διαλυμένα αέρια που περιέχουν. Γεύση
και οσμή στο νερό συνήθως δεν θεωρείται σημαντική από την άποψη της υγείας. Όμως δεν
είναι επιθυμητή στο πόσιμο νερό, γιατί συνήθως οφείλεται είτε σε χημικές ουσίες είτε σε
μικροοργανισμούς. Νερό με έντονη οσμή πιθανόν να είναι ρυπασμένο, οπότε πρέπει να
εξετασθεί για να βρεθεί η αιτία, κυρίως αν υπάρξει απότομη αλλαγή.
.
Β. ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ
Θερμοκρασία (Temperature)
Η θερμοκρασία του νερού επηρεάζει τη γεύση του. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία το
νερό είναι λιγότερο εύγευστο γιατί εκδιώκονται τα διαλυμένα σ’ αυτό αέρια. Η πλέον
ευχάριστη γεύση είναι μεταξύ 5-15 0C ( κυρίως 9-100C).
Όταν η θερμοκρασία του νερού υπερβαίνει τους 150C πολλαπλασιάζονται τα τυχόν
υπάρχοντα σε αυτό μικρόβια. Επίσης ελαττώνεται η ικανότητα του να διαλύει αέρια, ενώ
αυξάνει η διαλυτότητα σε στερεά, ή και επιταχύνονται οι βιολογικές δράσεις. Επίσης αυξάνει
το ποσό του απαιτούμενου χλωρίου και ευνοεί την ανάπτυξη των αλγών με συνέπεια την
εμφάνιση δυσάρεστων οσμών και γεύσεων.
4
Αγωγιμότητα (Conductivity)
Η αγωγιμότητα είναι η αριθμητική έκφραση της ικανότητας ενός υδατικού διαλύματος
να άγει το ηλεκτρικό ρεύμα. Αυτή η ικανότητα εξαρτάται από την παρουσία ιόντων, την
ολική τους συγκέντρωση, το σθένος και τις επιμέρους συγκεντρώσεις τους, καθώς και την
θερμοκρασία μέτρησης. Η αγωγιμότητα στα νερά αυξάνει με την θερμοκρασία.
Χλωριούχα (Chlorides – Cl-)
Είναι ευρέως διαδεδομένα στη φύση σαν άλατα νατρίου, καλίου και ασβεστίου.
Προέρχονται από τη διάβρωση των βράχων. Επειδή είναι πολύ ευκίνητα και ευδιάλυτα
εισδύουν στο έδαφος ή μεταφέρονται σε κλειστές δεξαμενές και τους ωκεανούς.Μπορεί
όμως να προκύψουν από τη χρήση λιπασμάτων, από λύματα και βιομηχανικά απόβλητα ή
διείσδυση θαλασσινού νερού σε παράκτιες περιοχές.
Δεν έχουν επιβλαβή επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά σε υψηλές
συγκεντρώσεις δίνουν στο πόσιμο νερό γλυφή γεύση.
Η απότομη αύξηση των χλωριόντων στο νερό, αν δεν οφείλεται στην είσοδο
θαλασσινού νερού, δείχνει πιθανή ρύπανση από λύματα και απαιτείται άμεση επιτόπια
υγειονομική επιθεώρηση. Η ρύπανση πρέπει να επιβεβαιωθεί και με άλλες μετρήσεις (
μικροβιολογικές, αμμωνία, νιτρώδη ).
Επειδή δεν έχει παρατηρηθεί τοξικότητα των χλωριόντων στον άνθρωπο δεν έχει
καθορισθεί ανώτατο επίπεδο στο πόσιμο νερό.
Ασβέστιο (Calcium – Ca)
Υπάρχει σε όλα τα φυσικά νερά και προέρχεται από τα πετρώματα ( ασβεστόλιθος,
δολομίτης, γύψος) δια μέσου των οποίων διέρχεται το νερό. Η συγκέντρωση ασβεστίου
κυμαίνεται από μηδέν μέχρι μερικές εκατοντάδες mg/l ανάλογα με την προέλευση του νερού
και συμβάλλει στην ολική σκληρότητά του.. Δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
Μαγνήσιο (Magnesium – Mg)
Είναι σε αφθονία στη φύση ( όγδοο σε σειρά ) και είναι από τα συνηθισμένα
συστατικά των φυσικών νερών. Τα άλατά του μαζί με του ασβεστίου αποτελούν την ολική
σκληρότητα του νερού και όταν θερμανθούν σχηματίζουν επικαθήματα στις σωληνώσεις
και τους λέβητες.Νερά με συγκεντρώσεις μαγνησίου μεγαλύτερες από 125 mg/l μπορεί να
έχουν καθαρτικές και διουρητικές ιδιότητες.
Σκληρότητα (Hardness)
Η σκληρότητα εκφράζει το σύνολο των διαλυμένων αλάτων ασβεστίου και μαγνησίου
και εξαρτάται από τα πετρώματα που έχει περάσει το νερό. Διακρίνεται σε ανθρακική ( ή
παροδική) σκληρότητα που οφείλεται στα όξινα ανθρακικά ( διττανθρακικά) άλατα και στην
μη ανθρακική (μόνιμη) σκληρότητα που οφείλεται στα υπόλοιπα άλατα ( χλωριούχα, θειικά,
νιτρικά, ανθρακικά). Μεγάλες τιμές σκληρότητας δεν αποτελούν κίνδυνο για την υγεία
αντιθέτως έχει βρεθεί σημαντική συσχέτιση μεταξύ αυξημένης σκληρότητας και μείωσης
των καρδιαγγειακών παθήσεων. Επίσης η σκληρότητα είναι επιθυμητή στην ζυθοποιία και
αρτοποιία γιατί βοηθάει την ενζυματική δράση.
Το σκληρό νερό δεν έχει καλή γεύση εμποδίζει το καλό βράσιμο των τροφίμων, δεν
κάνει αφρό με το σαπούνι και δημιουργεί επικαθήματα στις σωληνώσεις και στις οικιακές
συσκευές. Επίσης σε ορισμένες βιομηχανίες (βυρσοδεψεία, βαφεία, χημικών και
φαρμακευτικών προϊόντων) το σκληρό νερό είναι επιζήμιο στην κατεργασία και στο τελικό
προϊόν. Νερό με σκληρότητα μέχρι και 500 mg/l CaCO3 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για
πόσιμο, αλλά οι πιο καλές τιμές είναι μεταξύ 80 και 150.
5
Νάτριο (Sodium – Na)
Είναι βασικό στοιχείο για τον άνθρωπο. Τα άλατα νατρίου βρίσκονται σε όλες τις
τροφές και το πόσιμο νερό. Λόγω της αφθονίας του στη φύση (έκτο κατά σειρά) περιέχεται
σε όλα τα φυσικά νερά σε συγκεντρώσεις που κυμαίνονται από 1-500 mg/l. Στα πόσιμα νερά
δεν υπερβαίνει τα 20 mg/l, εκτός των περιπτώσεων που έχει γίνει αποσκλήρυνση με τη
μέθοδο της ιοντοανταλλαγής σε νερά με μεγάλη σκληρότητα.Σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες
από 200 mg/l επηρεάζει τη γεύση του νερού.
Το νάτριο (κυρίως η αναλογία του προς τα άλλα κατιόντα στο νερό) έχει μεγάλη
σημασία για τη γεωργία και την ανθρώπινη παθολογία. Η διαπερατότητα του εδάφους
επηρεάζεται αρνητικά από μεγάλη αναλογία νατρίου στο νερό. Άτομα που πάσχουν από
χρόνιες καρδιακές παθήσεις χρειάζονται νερό με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο.
Υπάρχουν επιδημιολογικές μελέτες που αναφέρουν επιπτώσεις στην υγεία από ψηλές
συγκεντρώσεις νατρίου στο πόσιμο νερό, αλλά με τα υπάρχοντα δεδομένα δεν είναι δυνατόν
να εξαχθούν σίγουρα συμπεράσματα για τη σχέση νατρίου στο νερό και δημιουργία
υπέρτασης.
Κάλιο ( Potassium – K )
Είναι το έβδομο στοιχείο σε αφθονία στη φύση. Επομένως βρίσκεται σε όλα τα
φυσικά νερά.. Σπάνια όμως η περιεκτικότητα των πόσιμων νερών φθάνει τα 20 mg/l σε
κάλιο. Δεν έχουν αναφερθεί αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
Διαλυμένο οξυγόνο ( Dissolved Oxygen )
Η περιεκτικότητα του νερού σε διαλυμένο οξυγόνο πρέπει να είναι στο σημείο
κορεσμού, δηλ. 100%, οπότε το νερό έχει ευχάριστη γεύση.
Δεν έχουν αναφερθεί επιπτώσεις στην υγεία, που να συνδέονται άμεσα με την
ελάττωση ή την έλλειψη διαλυμένου οξυγόνου στο πόσιμο νερό. Υπάρχουν όμως κάποιες
έμμεσες επιπτώσεις: Διαβρώνονται οι σωληνώσεις με αποτέλεσμα να αυξάνεται η
περιεκτικότητα του νερού σε μέταλλα ( π.χ. σίδηρο, ψευδάργυρο, μόλυβδο, κάδμιο ). Επίσης
δημιουργούνται αναερόβιες συνθήκες που βοηθούν την αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη,
των θειικών σε θειούχα, με συνέπεια τη δημιουργία δυσάρεστων οσμών.
Το διαλυμένο οξυγόνο ελαττώνεται όταν αυξάνεται η θερμοκρασία και η αλατότητα
του νερού.
Γ. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΙΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΟΥΣΙΕΣ
Ενώσεις αζώτου (Αμμωνία –Νιτρώδη –Νιτρικά )
( Nitrogen compounds : Ammonia – Nitrites – Nitrates )
Ο προσδιορισμός των διαφόρων ενώσεων του αζώτου στο πόσιμο νερό αποτελεί
δείκτη για την υγειονομική ποιότητα του νερού. Πριν από την ανάπτυξη των
βακτηριολογικών αναλύσεων η μέτρηση των ενώσεων του αζώτου στο νερό ήταν ο μόνος
δείκτης για πιθανή μόλυνση. Σε πρόσφατα ρυπασμένα νερά το άζωτο βρίσκεται υπό την
μορφή οργανικού αζώτου και αμμωνίας. Καθώς περνάει ο χρόνος το οργανικό άζωτο
μετατρέπεται σταδιακά σε αμμωνία και αργότερα εάν υπάρχουν αερόβιες συνθήκες γίνεται
οξείδωση της αμμωνίας σε νιτρώδη και νιτρικά.
Με βάση τα παραπάνω, νερά που περιέχουν μεγάλη ποσότητα οργανικού αζώτου και
αμμωνίας θεωρούνται ότι έχουν ρυπανθεί πρόσφατα και επομένως παρουσιάζουν μεγάλο
κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Νερά οπού το άζωτο βρίσκεται υπό μορφή νιτρικών σημαίνει
ότι έχουν ρυπανθεί πριν από αρκετό καιρό και επομένως δεν αποτελούν άμεση απειλή για
την δημόσια υγεία.
Αμμωνία ( NH3 ). Τα υπόγεια νερά περιέχουν συνήθως αμμωνία λιγότερο από 0.2 mg/l. Σε
εδάφη δασών παρατηρούνται υψηλότερες συγκεντρώσεις.
Η αμμωνία δεν επηρεάζει άμεσα την υγεία στις συγκεντρώσεις που ενδέχεται να
υπάρχει στα πόσιμα νερά, αποτελεί όμως σημαντικό δείκτη ρύπανσης από κοπρανώδεις
ουσίες. Σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 0.2 mg/l δημιουργεί προβλήματα οσμής και
6
γεύσης στο νερό και ελαττώνει την αποτελεσματικότητα της απολύμανσης. Επίσης
συμβάλλει στο σχηματισμό νιτρωδών στα συστήματα ύδρευσης.
Νιτρώδη ( NO2 ) – Nιτρικά ( NO3 ). Αποτελούν τμήμα του κύκλου του αζώτου στη φύση,
επομένως υπάρχουν στα φυσικά νερά, αλλά η συγκέντρωση νιτρικών είναι συνήθως χαμηλή.
Υψηλές συγκεντρώσεις οφείλονται σε λιπάσματα, απορρίμματα και ζωικά ή ανθρώπινα
απόβλητα. Υπάρχουν ακόμη και στον αέρα, λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με
αποτέλεσμα να παρασύρονται από τη βροχή ή να αποτίθενται στο έδαφος. Σε αερόβιες
συνθήκες τα νιτρικά διεισδύουν στον υδροφόρο ορίζοντα.
Τα πόσιμα νερά που περιέχουν μεγάλες ποσότητες νιτρικών υπάρχει κίνδυνος να
προκαλέσουν στα παιδιά την ασθένεια μεθαιμογλοβιναιμία, λόγω της αναγωγής τους σε
νιτρώδη.Τα νιτρώδη και νιτρικά, στο περιβάλλον του στομάχου, σχηματίζουν Ν-
νιτροζοενώσεις, που είναι καρκινογόνες.
Σίδηρος ( Iron – Fe )
Υπάρχει κυρίως σε υπόγεια νερά, που διέρχονται από πετρώματα πλούσια σε άλατα
σιδήρου.Συνεχής κατανάλωση νερού με υψηλές συγκεντρώσεις σιδήρου, μπορεί να
προκαλέσει στον άνθρωπο, και ιδιαίτερα στα παιδιά, βλάβες στους ιστούς (αιμοχρωμάτωση).
Ο σίδηρος δίνει στο νερό γεύση που είναι ανιχνεύσιμη σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις.
Ο σίδηρος στο νερό προκαλεί προβλήματα στα πλυντήρια και υφαντήρια
(δημιουργούνται λεκέδες στα υφάσματα) και στους αγωγούς διανομής νερού (ευνοείται η
ανάπτυξη βακτηριδίων και δημιουργούνται αποθέσεις).
Μαγγάνιο ( Manganese – Mn )
Δεν έχουν διαπιστωθεί βλαβερές συνέπειες στην υγεία από πόσιμο νερό που περιέχει
μαγγάνιο. Θεωρείται από τα στοιχεία τα λιγότερο τοξικά για τον άνθρωπο. Η απορρόφησή
του στον οργανισμό συνδέεται άμεσα με την απορρόφηση του σιδήρου. Υψηλές
συγκεντρώσεις στο νερό προκαλούν δυσάρεστη γεύση.
Το μαγγάνιο προκαλεί λεκέδες στα υφάσματα σε πλυντήρια και υφαντήρια.
Διευκολύνει την ανάπτυξη μικροοργανισμών στα δίκτυα με αποτέλεσμα αύξηση της
θολότητας, δημιουργία οσμών και αποθέσεων.
Χαλκός ( Copper – Cu )
Είναι βασικό στοιχείο στον ανθρώπινο μεταβολισμό. Τα άλατα του χαλκού είναι
τοξικά στα υδρόβια φυτά και χρησιμοποιούνται (κυρίως ο θειϊκός χαλκός) για να ανασταλεί
η ανάπτυξη των φυκών. Λόγω της διάβρωσης των χάλκινων σωληνώσεων, σημαντικές
ποσότητες χαλκού διαλύονται στο πόσιμο νερό. Αν το νερό μείνει στάσιμο 12 ώρες στις
σωληνώσεις, η συγκέντρωση χαλκού μπορεί να υπερβεί τα 20 m/g. Γιαυτό το λόγο η
Υγειονομική Διάταξη αναφέρει δύο ενδεικτικά επίπεδα: στην έξοδο των εγκαταστάσεων και
μετά από ηρεμία 12 ωρών στις σωληνώσεις.
Ο χαλκός προσδίδει χρώμα και στυπτική γεύση στο πόσιμο νερό. Δημιουργεί λεκέδες
στα υφάσματα και στα είδη υγιεινής. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι προκαλεί βλάβες στην
υγεία.
Ψευδάργυρος ( Zinc – Zn )
Είναι σημαντικό στοιχείο για τον άνθρωπο και τα ζώα. Πηγές ψευδαργύρου στο νερό
είναι η διάβρωση των γαλβανισμένων σωλήνων και τα απόβλητα μεταλλείων και
επιμεταλλωτηρίων. Συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 5 m/g προσδίδουν χρώμα και στυπτική
γεύση στο πόσιμο νερό.
Δεν έχουν παρατηρηθεί αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
7
Φώσφορος ( Phosphorus – P )
Όλες οι ενώσεις του φωσφόρου συναντώνται στα νερά είτε διαλυμένες, είτε σαν
σωματίδια είτε στο σώμα των υδρόβιων οργανισμών. Ο φώσφορος, όπως και το άζωτο, είναι
βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη των αλγών και η περιεκτικότητά του στα νερά αποτελεί
καθοριστικό παράγοντα στον ευτροφισμό των επιφανειακών νερών.
Η μεγαλύτερη ποσότητα ανόργανου φωσφόρου οφείλεται στα ανθρώπινα λύματα και
προέρχεται από τη διάσπαση των πρωτεϊνών κατά τον μεταβολισμό. Επίσης υπάρχει σε
πολλά απορρυπαντικά και στα φωσφορικά λιπάσματα. Μικρά ποσά φωσφορικών
εισέρχονται στα δίκτυα από την επεξεργασία του νερού, όπου χρησιμοποιούνται για να
εμποδιστεί η διάβρωση στις σωληνώσεις και τα επικαθήματα στους λέβητες.
Δεν έχουν αναφερθεί επιπτώσεις στην υγεία.
Φθόριο ( Fluoride – F )
Το φθόριο συναντάται στα νερά σαν φθοριούχα άλατα, που προέρχονται από
ηφαιστειογενή πετρώματα. Συνήθως βρίσκεται στα υπόγεια νερά παρά στα επιφανειακά.
Δεν βρίσκεται σε στοιχειακή μορφή στη φύση, επειδή είναι πολύ δραστικό.
Είναι βασικό στοιχείο για τον άνθρωπο. Από έρευνες και επιδημιολογικές μελέτες
διαπιστώθηκε, ότι το φθόριο σε μικρά ποσά στο νερό ( μέχρι 1 mg/l ) είναι ωφέλιμο, γιατί
εμποδίζει τη δημιουργία τερηδόνας στα δόντια, ενώ σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις προκαλεί
τη φθορίαση (μαύρες κηλίδες στην αδαμαντίνη των δοντιών) ή και βλάβες στα οστά.
Χρησιμοποιείται στην παραγωγή αλουμινίου, σε βιομηχανίες χάλυβα και γυαλιού, στα
λιπάσματα και στα κεραμικά.
Σε νερά που δεν περιέχουν φθόριο γίνεται φθορίωση με προσθήκη φθοριούχων και
φθοριοπυριτικών ενώσεων. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να ελέγχεται συχνά η
περιεκτικότητα του νερού σε φθόριο, ώστε να μην υπερβεί το επιτρεπτό όριο.
Χλώριο υπολειμματικό ( Residual Chlorine )
Σε νερά που χλωριώνονται πρέπει να μετρηθεί υπολειμματικό χλώριο. Η τιμή του μας
δείχνει αν η χλωρίωση που γίνεται είναι επαρκής. Κατά την χλωρίωση προστίθεται στο νερό
ποσότητα χλωρίου αρκετή ώστε να καταστραφούν τα παθογόνα μικρόβια και να παραμείνει
ελεύθερο χλώριο για να μη μολυνθεί το νερό μέσα στις σωληνώσεις.
Το χλώριο δίνει στο νερό ελαφρά οσμή και αλλοιώνει τη γεύση του. Οι μικρές
ποσότητες χλωρίου που υπάρχουν στα πόσιμα νερά εξαφανίζονται με το γαστρικό υγρό και
επομένως είναι ακίνδυνες για τον άνθρωπο. Μεγάλες ποσότητες χλωρίου προκαλούν
ερεθισμό του στόματος και του λάρυγγα.
H χλωρίωση του νερού πρέπει να γίνεται σωστά και να παρακολουθείται
συστηματικά, ώστε να φθάνουν στους καταναλωτές μικρά μόνο ποσά χλωρίου.
Δ. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΞΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ
Αρσενικό ( Arsenic – As )
Τα περισσότερα φυσικά νερά περιέχουν αρσενικό σε συγκεντρώσεις πάνω από 5 μg/l.
Φθάνει στους αποδέκτες από τα μεταλλεία, αφού υπάρχει σχεδόν σε όλα τα θειούχα ορυκτά,
από τα εντομοκτόνα και την καύση ορυκτών καυσίμων. Οι φυσικές πηγές αρσενικού στο
περιβάλλον είναι οι ηφαιστειογενείς δράσεις και η αποσύνθεση της φυτικής οργανικής ύλης.
Είναι τοξικό και πιθανόν καρκινογόνο. Η τοξικότητα του αρσενικού εξαρτάται από τη
χημική και φυσική του μορφή, τη δόση, το χρόνο έκθεσης και τον τρόπο που εισάγεται στον
ανθρώπινο οργανισμό. Προκαλεί βλάβες στο γαστρικό, νευρικό και αναπνευστικό σύστημα
και διάφορες αλλοιώσεις στο δέρμα. Δόσεις μεταξύ 70 και 180 mg As είναι θανατηφόρες.
Κάδμιο ( Cadmium – Cd )
Είναι ένα από τα τοξικότερα μέταλλα. Συναντάται στη φύση σε θειούχα ορυκτά με το
μόλυβδο και τον ψευδάργυρο. Στα φυσικά νερά βρίσκεται κυρίως στα ιζήματα των βυθών
και σε αιωρούμενα σωματίδια. Σε μη ρυπασμένα νερά η συγκέντρωση του καδμίου είναι
8
κάτω από 1 μg/l. Πηγές του καδμίου στο νερό είναι τα βιομηχανικά απόβλητα και η
διάβρωση των γαλβανισμένων σωλήνων. Σε συστήματα ύδρευσης, που τροφοδοτούνται με
νερό μαλακό χαμηλού pH, μπορεί να βρεθούν ψηλές συγκεντρώσεις καδμίου, επειδή αυτά τα
νερά είναι πιο διαβρωτικά και η διαλυτότητά του καδμίου στο νερό εξαρτάται από το pH και
τη σκληρότητα.
Το κάδμιο προσβάλλει το συκώτι, τα νεφρά, το σπλήνα και το θυρεοειδή αδένα,
εναποτίθεται στα οστά, όπου αντικαθιστά το ασβέστιο προκαλώντας τη νόσο ITAI-ITAI.
Έχει βρεθεί ότι προκαλεί καρκίνο σε πειραματόζωα και ορισμένες επιδημιολογικές μελέτες
το συνδέουν με καρκίνο στον άνθρωπο.
Χρώμιο ( Chromium – Cr)
Υπάρχει στο φλοιό της γης και εμφανίζεται σαν τρισθενές και εξασθενές χρώμιο. Στα
νερά βρίσκονται κυρίως άλατα του εξασθενούς χρωμίου, επειδή είναι ευδιάλυτα, ενώ σπάνια
υπάρχει σαν τρισθενές, γιατί οι ενώσεις του είναι αδιάλυτες και καθιζάνουν. Στην
ατμόσφαιρα βρίσκεται στα αεροζόλ και παρασύρεται από τη βροχή ή εναποτίθεται στο
έδαφος ρυπαίνοντας τα επιφανειακά νερά. Η μέση συγκέντρωση στο νερό της βροχής είναι
0,2 – 1 μg/l, στο θαλασσινό 0,05 μg/l και στα φυσικά νερά 0,5 – 2 μg/l, ενώ στα υπόγεια
είναι πολύ χαμηλή. Μεγαλύτερες συγκεντρώσεις οφείλονται σε ρύπανση από βιομηχανικά
απόβλητα. Χρησιμοποιείται στις βιομηχανίες χρωμάτων και δέρματος, στα επιμεταλλωτήρια,
στην παρασκευή κραμάτων και καταλυτών. Συχνά προστίθενται σε νερά ψύξης χρωμικές
ενώσεις για έλεγχο της διάβρωσης.
Οι επιδράσεις του χρωμίου στην υγεία εξαρτώνται από τη μορφή του. Το εξασθενές
χρώμιο είναι πολύ τοξικό. Προκαλεί βλάβες στο δέρμα και το συκώτι και θεωρείται
καρκινογόνο. Το τρισθενές χρώμιο δεν έχει βρεθεί ότι προκαλεί βλάβες στην υγεία.
Μόλυβδος ( Lead – Pb )
Είναι πολύ τοξικό μέταλλο. Τα φυσικά νερά συνήθως περιέχουν μέχρι 5 μg/l μόλυβδο.
Μεγαλύτερες συγκεντρώσεις οφείλονται σε απόβλητα ορυχείων, βιομηχανιών, στη
διάβρωση μολύβδινων υδραυλικών εγκαταστάσεων. Μεγάλες ποσότητες μολύβδου
υπάρχουν στην ατμόσφαιρα από τον τετρααιθυλιούχο μόλυβδο που προστίθεται στη βενζίνη
σαν αντικροτικό. Στις περισσότερες χώρες έχει εγκαταλειφθεί και χρησιμοποιείται αμόλυβδη
βενζίνη. Επίσης χρησιμοποιείται για την παραγωγή μπαταριών, κραμάτων, χρωστικών,
αντισκωριακών.
Οι επιπτώσεις του μολύβδου στην υγεία μελετήθηκαν πριν πολλά χρόνια, γιατί
υπήρξαν δηλητηριάσεις από μόλυβδο στο πόσιμο νερό, που προήλθε από διάβρωση των
μολύβδινων υδραυλικών εγκαταστάσεων. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να εγκαταλειφθούν οι
μολύβδινοι σωλήνες για το νερό και να απαγορευθεί η χρήση χρωμάτων με βάση το μόλυβδο
για εσωτερική διακόσμηση.
Είναι δηλητήριο με συσσωρευτική δράση. Προκαλεί βλάβες στο συκώτι, τον
εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα.
9
4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Τα περισσότερα προβλήματα στην ποιότητα του πόσιμου νερού, κυρίως στις μικρές
κοινότητες, απορρέουν από μολύνσεις κοπρανώδους προέλευσης. Αρκετές φορές όμως,
παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα από χημική ρύπανση, που οφείλεται σε φυσικές ή
ανθρώπινες πηγές. Για τη διερεύνηση αυτών των περιπτώσεων πρέπει να γίνουν χημικές
αναλύσεις. Ωστόσο θα ήταν πολύ δαπανηρό και χρονοβόρο να προσδιορισθούν πολλές
παράμετροι και σε συνεχή βάση, ιδίως σε υδρεύσεις μικρών πληθυσμών.
Γι’ αυτό το λόγο οι παράμετροι που συνιστώνται για την παρακολούθηση της
ποιότητας του πόσιμου νερού, είναι εκείνες που θα καθορίσουν την υγιεινή και ασφάλεια του
συστήματος ύδρευσης.
Η Υγειονομική Διάταξη αναφέρει τις παρακάτω παραμέτρους, που πρέπει να
λαμβάνονται υπόψη για τους ελέγχους:
♦ Ο Ελάχιστος έλεγχος, Ε1 περιλαμβάνει: Οσμή, Γεύση, Αγωγιμότητα, Υπολειμματικό
χλώριο, Μικροβιολογικά
♦ Ο Έλεγχος ρουτίνας, Ε2 περιλαμβάνει: Οσμή, Γεύση, Θολερότητα ,Αγωγιμότητα, pΗ,
Υπολειμματικό χλώριο, Νιτρικά, Νιτρώδη, Αμμωνία , Μικροβιολογικά
♦ Ο Περιοδικός έλεγχος, Ε3 περιλαμβάνει: τον Ε2 και άλλες παραμέτρους.
♦ Ο Έκτακτος έλεγχος, Ε4 γίνεται σε ειδικές περιπτώσεις ή ατυχήματα. Η αρμόδια αρχή
καθορίζει τις παραμέτρους ανάλογα με τις συνθήκες.
Πριν από την έναρξη εκμεταλλεύσεως μιας πηγής τροφοδοσίας, είναι σκόπιμο να γίνει
μία γενική ανάλυση ( πρώτη εξέταση ). Οι παράμετροι, που πρέπει να μετρηθούν θα είναι
αυτές του ελέγχου ρουτίνας, στις οποίες θα μπορούσαν να προστεθούν διάφορες τοξικές ή
ανεπιθύμητες ουσίες, ανάλογα με τη θέση της πηγής, το είδος του εδάφους και τη ρύπανση
από βιομηχανικά απόβλητα.
10
Βιβλιογραφία
1. “Standard Methods For The Examination of Water and Wastewater”,
17th Edition, prepared and published by American Public Health
Association, American Water Works Association and Water Pollution
Control Federation.
2. W. Fresenius, K.E. Quentin, W. Schneider ( Eds ), “Water Analysis”
Springer-Verlag, 1988
3. Degremont, “Water Treatment Handbook” Fifth Edition, 1979, John
Wiley & Sons.
4. C. N. Sawyer & P.L. McCarty: “Chemistry for Environmental
Engineering”, Third Edition, 1978, McGraw-Hill International
Editions ( Chemical Engineering Series )
5. World Health Organization, “Guidelines for Drinking Water Quality”,
Volume 1,2,3 Second Edition, 1993

Advertisements

7 Responses to Υγειονομική σημασία των χημικών παραμέτρων στο πόσιμο νερό

  1. Ο/Η veluda.gr λέει:

    Pretty portion of content. I simply stumbled upon your website
    and in accession capital to claim that I acquire actually loved account your weblog posts.
    Any way I will be subscribing in your feeds or even I fulfillment you get admission
    to persistently quickly.

  2. Ο/Η ΚΥΡΙΑΚΗ λέει:

    ΚΑΛΗΣΠΕΡΑ..Η ΦΘΟΡΙΩΣΗ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑ ΤΗΝ ΧΛΩΡΙΩΣΗ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ? ΚΑΙ ΑΝ ΝΑΙ, ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΛΟΓΟ? ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ!

    • Καλημέρα

      υπάρχουν διάφορες εναλλακτικές μέθοδοι απολύμανσης που αντικαθιστούν το χλώριο . Αναμφίβολα η φθορίωση του ύδατος αποτελεί επίμαχο θέμα δεδομένων των θετικών ή αρνητικών επιπτώσεων που η φθορίωση ενδέχεται να έχει, ανάλογα με τη συγκέντρωση του φθορίου στο πόσιμο νερό .. σας παραθέτω ένα κομμάτι από ερώτημα στην ευρωβουλή : Στο Βέλγιο η φθορίωση δεν επιτρέπεται (το φθόριο δεν συμπεριλαμβάνεται στο θετικό κατάλογο ουσιών που μπορεί να προστεθεί στο πόσιμο νερό), στη Δανία απαγορεύεται, στη Γερμανία επιτρέπεται αλλά η σχετική απόφαση εμπίπτει στις αρμοδιότητες των τοπικών περιφερειακών κυβερνήσεων, στην Ελλάδα ένας παλιός νόμος ( του 1974) απαιτούσε τη φθορίωση για τις πόλεις που υπερβαίνουν τα 10.000 άτομα εντούτοις ο νόμος αυτός δεν ενεργοποιήθηκε ουδέποτε επειδή το θέμα παρέμεινε επίμαχο, στην Ισπανία επιτρέπεται αλλά η σχετική απόφαση εμπίπτει στις αρμοδιότητες έκαστης αυτόνομης περιφέρειας, στη Γαλλία απαγορεύεται για δεοντολογικούς λόγους, στην Ιταλία δεν υφίσταται συγκεκριμένη νομοθεσία που να απαγορεύει ή να επιτρέπει τη φθορίωση, στο Λουξεμβούργο δεν υπάρχει ειδική απαγόρευση, αλλά δεδομένου ότι το φθόριο δεν συμπεριλαμβάνεται στον αντίστοιχο θετικό κατάλογο ουσιών, θα ήταν απαραίτητο να τροποποιηθεί η νομοθεσία προκειμένου να καταστεί δυνατή η τεχνητή φθορίωση εκ μέρους κάποιας εταιρίας (η φθορίωση δεν αποτελεί επίμαχο θέμα στο συγκεκριμένο κράτος μέλος), στην Ολλανδία (και στο Βέλγιο) δεν επιτρέπονται ανάλογες παρεμβάσεις ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου επιτρέπονται, η σχετική απόφαση λαμβάνεται από τις τοπικές ή υγειονομικές αρχές.

  3. Ο/Η χρηστος κωσταβαρας λέει:

    Καλησπέρα και χρόνια πολλα….ποσο μπορεί να μείνει το πόσιμο νερό χωρίς χλώριο ώστε να μην δημιουργούνται βακτήρια και σε τι θερμοκρασία ευχαριστω

    • Καλημέρα

      το χλώριο προστίθεται στο νερό ως απολυμαντικό με σκοπό είτε την εξυγίανση του είτε για την πρόληψη επιμόλυνσής του . Αν μιλάμε για νερό απαλλαγμένο από βιολογικούς κινδύνους τότε δεν απαιτείται χλωρίωση . Επίσης η θερμοκρασία επιδρά αρνητικά (αύξηση θερμοκρασίας ) στην περίπτωση που υπάρχουν μικροοργανισμοί . Επομένως το ερώτημά σας είναι δύσκολο να απαντηθεί και πρέπει να γίνει ίσως πιο συγκεκριμένο .

  4. Ο/Η Ευάγγελος Λάμπρου λέει:

    Καλησπέρα. Θα ήθελα να ρωτήσω αν τα απολυμαντικά υγρά ιονισμένου χαλκού είναι κατάλληλα για απολύμανση πόσιμου νερού. Αν ναι, είναι καλύτερα τα συγκεκριμένα ή το χλώριο;Γιατί έχω ακούσει ότι το χλώριο είναι ιδιαίτερα επιβλαβές για τον άνθρωπο

    • Καλημέρα

      η όποια χρήση απολυμαντικών πρέπει να συνοδεύεται με παραστατικά καταλληλότητας για την χρήση που προορίζεται , η αποτελεσματικότητα τώρα είναι κάτι που μελετάται και μάλιστα είχα ξεκινήσει στα πλαίσια ερευνητικού προγράμματος για την προστασία από την Λεγεωνέλλα να μελετώ τη μέθοδο αυτή αλλά δεν έχω ακόμα επίσημα αποτελέσματα αλλά και πάλι θα παραμένει υπό διερεύνηση . Τέλος πρωταρχική νομοθετική απαίτηση είναι η χρήση χλωρίου στα δίκτυα ύδρευσης

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s