Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων:Ασφαλής υγειονομική περίθαλψη και καταπολέμηση των μικροβίων


Τα ζητήματα της ασφάλειας των ασθενών και της καταπολέμησης της αντοχής στα φάρμακα, ιδίως της μικροβιακής αντοχής, δεν είναι άγνωστα σε όποιον ασχολείται με τη διαχείριση των συστημάτων υγείας, ούτε σε όποιον παρακολουθεί τα τελευταία χρόνια τις εργασίες της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Τα ζητήματα της ασφάλειας των ασθενών και της καταπολέμησης της αντοχής στα φάρμακα, ιδίως της μικροβιακής αντοχής, δεν είναι άγνωστα σε όποιον ασχολείται με τη διαχείριση των συστημάτων υγείας, ούτε σε όποιον παρακολουθεί τα τελευταία χρόνια τις εργασίες της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Πρόκειται για ζητήματα που εξετάζονται ευρέως, τόσο σε επίπεδο Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) όσο και σε επίπεδο ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, της Επιτροπής, του Συμβουλίου και εξειδικευμένων οργανισμών, όπως το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC), ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).

Υπάρχει, επομένως, σημαντικός αριθμός διαθέσιμων πληροφοριών οι οποίες, αφενός, έχουν διευκολύνει το έργο του εντοπισμού των βασικών προβλημάτων και, αφετέρου, απαιτούν διαδικασίες ανάλυσης με στόχο την εξεύρεση νέων και χρήσιμων προτάσεων ώστε να δικαιολογηθεί η προστιθέμενη αξία της παρούσας έκθεσης σε σχέση με τις πρόσφατες κοινοβουλευτικές πράξεις.

Πράγματι, τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα τέλη του 2013 (έκθεση Rossi) όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2014 (δεύτερη έκθεση εφαρμογής των συστάσεων του Συμβουλίου του 2009) καθώς και το ίδιο το Συμβούλιο τον 8εκέμβριο του 2014 (συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την εργασία, τις κοινωνικές πολιτικές, την υγεία και τους καταναλωτές) παρενέβησαν στο θέμα, επιβεβαιώνοντας ρητά τη συνταγματική διάταξη του άρθρου 168 της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με την οποία η Ένωση, χωρίς να θίγει τις ευθύνες των κρατών μελών, ενθαρρύνει τη μεταξύ τους συνεργασία για τη συμπλήρωση των πολιτικών τους στον τομέα της υγείας, με στόχο τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου.

Εκτός από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί και το έργο των εξειδικευμένων οργανισμών, ιδίως οι μεγάλες προσπάθειες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC), στο οποίο έχουν ανατεθεί καθήκοντα εποπτείας και συντονισμού και το οποίο, με τη συνεργασία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), εκπόνησε πρόσφατα (τον Ιανουάριο του 2015) μια σημαντική κοινή έκθεση, την πρώτη στο είδος της, που αφορούσε μια ολοκληρωμένη ανάλυση της κατανάλωσης αντιμικροβιακών ουσιών καθώς και περιπτώσεις μικροβιακής αντοχής βακτηρίων, ανθρώπων και ζώων τα οποία προορίζονται για ανθρώπινη διατροφή.

Ασφάλεια των ασθενών

Το σχέδιο έκθεσης βασίζεται στην αρχή ότι βασικό στοιχείο για την ποιότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης συνιστά η ανάγκη να μην υποστεί βλάβη ή δυνητική βλάβη η ασφάλεια ή η ελευθερία του ασθενούς ως αποτέλεσμα θεραπευτικής αγωγής.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 8-12% των ασθενών που νοσηλεύονται στην ΕΕ, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περισσότερα από 3 εκατομμύρια άτομα βάσει μη επικαιροποιημένων ωστόσο δεδομένων, υφίστανται βλάβη ή ακόμα και ανεπιθύμητα συμβάντα, μεταξύ άλλων λοιμώξεις που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη, νοσοκομειακής φύσης ή ηπιότερης μορφής (ΗΑΙ)2, πολλές από τις οποίες (το 20-30%) θεωρείται ότι είναι δυνατόν να αποφευχθούν.

Επομένως, ποιες είναι οι βασικές αιτίες που συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου για τους ασθενείς;

Ήδη από το 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η ασφάλεια του ασθενή απειλείται εξαιτίας των οικονομικών μέτρων λιτότητας και των οριζόντιων περικοπών στον τομέα της υγείας που έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα της περίθαλψης: το γεγονός αυτό δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνει αποδεκτό.

Στο σχέδιο έκθεσης, έγιναν προσπάθειες να προσδιοριστούν διάφορες αιτίες που υπονομεύουν την ασφάλεια των ασθενών, ορισμένες εκ των οποίων είναι ενδεχομένως σημαντικότερες από άλλες. Όλες όμως έχουν σίγουρα ως κοινό σημείο ότι δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο ο οποίος, σε ορισμένες κυρίως χώρες της ΕΕ, φαίνεται να επιτείνει σε ανησυχητικό βαθμό τη διάδοση ορισμένων θανατηφόρων ασθενειών.

Μεταξύ των υπό ανάλυση αιτιών περιλαμβάνονται:

α) η έλλειψη κατάλληλων πολιτικών και εθνικών προγραμμάτων για την ασφάλεια των ασθενών·

β) η δυσκολία καταγραφής ανεπιθύμητων συμβάντων και συλλογής ομοιογενών στοιχείων·

γ) το ελλιπές ενδιαφέρον για την ανάγκη επαρκούς εκπαίδευσης του υγειονομικού προσωπικού και εποπτείας της απόδοσης·

δ) η έλλειψη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και ενεργητικής επιτήρησης·

ε) ακατάλληλη χρήση, συχνά για πολιτιστικούς λόγους, φαρμάκων που προκαλούν αντοχή·

στ) οι πρακτικές που δυστυχώς ακόμα και σήμερα είναι διαδεδομένες σε αρκετά κράτη μέλη και επιτρέπουν την αντικατάσταση του ιατρικού προσωπικού με τεχνικό προσωπικό για την εκτέλεση θεραπευτικών αγωγών που επιτελούνται αποκλειστικά και μόνο από τους γιατρούς·

ζ) ο τρόποι πώλησης των φαρμάκων, ιδίως εκείνων που συνδέονται με την τυποποίηση των αντιβιοτικών, οι οποίοι πολλές φορές δεν επιτρέπουν την αγορά φαρμάκων σε ποσότητες που να περιορίζονται στην προβλεπόμενη κατανάλωση βάσει των θεραπευτικών πρωτοκόλλων·

η) σε ορισμένες χώρες, η χρήση «off label» φαρμάκων ή φαρμάκων εκτός των προβλεπόμενων ενδείξεων ή των εγκεκριμένων τρόπων χορήγησης, αντιμετωπίζεται ως έγκυρη θεραπευτική εναλλακτική λύση, πολλές φορές χωρίς την απαραίτητη ιατρική συνταγή, παρόλο που το γεγονός αυτό μπορεί να ενέχει κινδύνους και θα πρέπει, ως εκ τούτου, να ρυθμιστεί με προσοχή·

θ) η υπερβολική χρήση ή η κατάχρηση αντιβιοτικών ουσιών, η ακαταλληλότητα των ιατρικών συνταγών, ακόμα και καθαυτές οι επιπτώσεις που συνδέονται με τον ιατρογενή κίνδυνο των φαρμάκων (ADE – Adverse drug events), οι οποίες, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, ανέρχονται σε 2,7 δισ. ευρώ ετησίως·

ι) η υπερβολική χορήγηση αντιβιοτικών ουσιών στη διατροφή ζώων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, γεγονός που αυξάνει την αντοχή των ανθρώπων στα αντιβιοτικά·

ια) η επιβράδυνση, αν όχι στασιμότητα, της έρευνας όσον αφορά νέα εναλλακτικά φάρμακα·

Ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά

Με τον όρο «μικροβιακή αντοχή» ορίζεται η ικανότητα ενός μικροοργανισμού (για παράδειγμα, ενός βακτηρίου, ιού ή παρασίτου) να αντιστέκεται στη δράση μιας αντιμικροβιακής ουσίας. Πρόκειται για προσαρμογή του μικροοργανισμού στο περιβάλλον του. Η μικροβιακή αντοχή οδηγεί σε μείωση ή σε εξάλειψη της δράσης του αντιβιοτικού που χορηγείται για τη θεραπεία ή την πρόληψη της λοίμωξης η οποία οφείλεται στον εν λόγω μικροοργανισμό. Το βασικό πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής στην ΕΕ οφείλεται στην ικανότητα των βακτηρίων να αναπτύσσουν αντίσταση στη δράση των αντιβιοτικών.

Τα αντιβιοτικά συμβάλλουν στη μείωση της θνησιμότητας και της νοσηρότητας που οφείλονται σε μικροβιακές ασθένειες. Αποτελούν, μεταξύ άλλων, βασικό μέσο της σύγχρονης ιατρικής: συνήθεις επεμβάσεις, όπως η μεταμόσχευση, η χημειοθεραπεία για τον καρκίνο και η ορθοπεδική χειρουργική πολλές φορές δεν είναι εφικτές χωρίς την ύπαρξη ισχυρών αντιβιοτικών.

Δυστυχώς, τα αντιβιοτικά δεν χρησιμοποιούνται συχνά όπως πρέπει. Για παράδειγμα, γίνεται άσκοπη χορήγησή τους για ιογενείς ασθένειες, στην αντιμετώπιση των οποίων δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. Κατά τον ίδιο τρόπο, όταν δεν γίνεται ακριβής διάγνωση, χορηγούνται προεπιλεγμένα αντιβιοτικά ευρέος φάσματος (δηλαδή αντιβιοτικά που σκοτώνουν μεγάλο αριθμό διαφόρων βακτηρίων και όχι μόνο τα βακτήρια που ευθύνονται για την ασθένεια), αντί αντιβιοτικών που είναι όντως κατάλληλα για τον σκοπό αυτό.

Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, και ως αυξητικές ουσίες για εκτρεφόμενα ζώα στην ΕΕ έως το 2006, οπότε καταργήθηκε η εν λόγω πρακτική. Η ακατάλληλη χρήση των αντιβιοτικών οδήγησε, με την πάροδο των χρόνων, στη γέννηση και την επιλογή ανθεκτικών βακτηρίων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία που προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC), τονΕυρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δείχνουν ότι, συνολικά και παρά την πρόοδο που σημειώθηκε πρόσφατα, η μικροβιακή αντοχή αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας, το οποίο σημειώνει αύξηση στα νοσοκομεία της ΕΕ.

Για παράδειγμα, τα τελευταία τέσσερα χρόνια (2010-2013), τα ποσοστά του βακτηρίου Κ. pneumoniae που έχει αναπτύξει αντίσταση στις φθοροκινολόνες, τις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς και στις αμινογλυκοσίδες, καθώς επίσης η συνδυασμένη αντίσταση έναντι και των τριών αντιβιοτικών, έχει αυξηθεί σημαντικά σε επίπεδο ΕΕ/ΕΟΧ. Την ίδια περίοδο, αυξήθηκε σημαντικά σε επίπεδο ΕΕ/ΕΟΧ η αντίσταση του βακτηρίου Ε. coli στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς.

Στις χώρες που εμφανίζουν υψηλά επίπεδα αντίστασης σε περισσότερα φάρμακα, μεταξύ άλλων και αντίσταση στις καρβαπενέμες, υπάρχουν λίγες μόνο θεραπευτικές επιλογές, μεταξύ των οποίων οι πολυμιξίνες. Στις χώρες αυτές, η εκδήλωση αντίστασης στην πολυμιξίνη αποτελεί σημαντική προειδοποίηση ότι περιορίζονται ακόμα περισσότερο οι επιλογές για τη θεραπεία των ασθενών.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο εισηγητής είναι πεπεισμένος ότι η υπεύθυνη και στοχευμένη χρήση των αντιβιοτικών τόσο στην ιατρική όσο και στην κτηνιατρική, καθώς επίσης οι παγκόσμιες στρατηγικές ελέγχου των λοιμώξεων που απευθύνονται σε όλους τους τομείς της υγείας (νοσοκομεία, κέντρα μακροχρόνιας διαμονής, εξωτερικά ιατρεία) αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο των αποτελεσματικών παρεμβάσεων για την πρόληψη της επιλογής και της μετάδοσης βακτηρίων που έχουν αναπτύξει αντίσταση στα αντιβιοτικά.

Πιο συγκεκριμένα, ο εισηγητής θεωρεί ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν, κατά προτεραιότητα, οι παρακάτω τομείς παρέμβασης:

– ορθολογική χρήση των διαθέσιμων αντιβιοτικών (στην ιατρική και την κτηνιατρική), δηλαδή μόνο όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο βάσει κατάλληλης ιατρικής συνταγής (δοσολογία, διαστήματα μεταξύ της χορήγησης των δόσεων και διάρκεια της θεραπείας)·

– εθνικά και διασυνοριακά μέτρα τα οποία θα περιορίζουν τη μεταφορά ασθενών που έχουν προσβληθεί από ανθεκτικά βακτήρια

– προφυλάξεις υγιεινής για να ελέγχεται η μετάδοση των ανθεκτικών στελεχών των ιών μεταξύ ασθενών, όπως υγιεινή των χεριών, έλεγχος για τη μετάδοση των στελεχών και απομόνωση των ασθενών που έχουν προσβληθεί από ανθεκτικές βακτηριακές λοιμώξεις·

– έρευνα και ανάπτυξη αντιβιοτικών ουσιών με νέους μηχανισμούς δράσης και εναλλακτικών θεραπειών·

Ο εισηγητής συγχαίρει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC) και το ενθαρρύνει να συνεχίσει τις προσπάθειες συντονισμού και εποπτείας, ιδίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού 8ικτύου Επιτήρησης της Μικροβιακής Αντοχής (EARS-Net) και του Ευρωπαϊκού 8ικτύου για την Επιτήρηση της Κατανάλωσης Αντιμικροβιακών Ουσιών (ESAC-net). Χαιρετίζει επίσης το έργο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Εκφράζει την ικανοποίησή του για την πρώτη κοινή έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων (ECDC), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) που αφορά μια ολοκληρωμένη ανάλυση της κατανάλωσης αντιμικροβιακών ουσιών καθώς και περιπτώσεις μικροβιακής αντοχής βακτηρίων στους ανθρώπους και στην παραγωγή ζωοτροφών, και ζητεί την ενίσχυση περαιτέρω συνεργιών μεταξύ των τριών οργανισμών αλλά και μεταξύ αυτών και των αρμόδιων εθνικών αρχών.

Εν κατακλείδι, ο εισηγητής επαναλαμβάνει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές για την υγεία δεν θα υποστούν περικοπές λόγω της οικονομικής κρίσης και των πολιτικών λιτότητας, καθώς και ότι δεν θα διακυβευτεί ο στόχος της τήρησης προτύπων ασφάλειας υψηλού επιπέδου για τον ασθενή, όπως έχει οριστεί από την ΕΕ.

Πιστεύει ότι η Επιτροπή πρέπει να συνεχίσει να παρακολουθεί την πρόοδο των κρατών μελών όσον αφορά τις συστάσεις που διατύπωσαν το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, δημοσιοποιώντας όλες τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας των ασθενών και στον τομέα της ανάπτυξης νέων φαρμάκων, οι οποίες θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση της αυξητικής τάσης που σημειώνει η εκδήλωση ανεπιθύμητων συμβάντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

PE549.124v01-00

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ
σχετικά με την ασφαλέστερη υγειονομική περίθαλψη στην Ευρώπη: βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών και καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής (2014/2207(INI))

ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με την ασφαλέστερη υγειονομική περίθαλψη στην Ευρώπη: βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών και καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής (2014/2207(INI))

Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων
Εισηγητής: Piernicola Pedicini

ΠΗΓΗ: http://www.oenet.gr

About Αντώνης Παπαδάκης

Υγιεινολόγος- Επόπτης Δημόσιας Υγείας Περιφέρειας Κρήτης Αντιπρόεδρος Δ.Σ Πανελλήνιας Ένωσης Εποπτών Δημόσιας Υγείας
Gallery | This entry was posted in Δημόσια Υγεία - Υγιεινή. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s