Μικροβιολογική Ποιότητα Πόσιμου Νερού Και Δημόσια Υγεία


Δρ. Ε. Ν. ΒΕΛΟΝΑΚΗΣ, ΙΑΤΡΟΣ

ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΟΣ-ΥΓΙΕΙΝΟΛΟΓΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ,

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ

• Εισαγωγή

Το νερό είναι απόλυτα συνυφασμένο με την ύπαρξη της ζωής σε όλες της τις μορφές

και για τα θηλαστικά αποτελεί από ποσοτική άποψη το κύριο συστατικό, ίσως

εξαιτίας των ιδιαίτερων φυσικοχημικών ιδιοτήτων του-μεταξύ των άλλων είναι

άριστος διαλύτης και έχει μεγάλη ειδική θερμότητα

Έτσι, σε σχέση με τον άνθρωπο είναι γνωστό ότι στην εμβρυϊκή ηλικία αποτελεί

περίπου το 90% και στους ενήλικες το 70 % του σωματικού βάρους. Το νερό ο

άνθρωπος το προσλαμβάνει από τα υγρά-ποτά, από τις τροφές, αλλά και από τη

δημιουργία ενδογενούς ύδατος από την οξείδωση του υδρογόνου μέσα στο σώμα. Η

ημερήσια πρόσληψη σε νερό για τον άνθρωπο κυμαίνεται από 850-2500 ml περίπου

ανάλογα με τη θερμοκρασία και τις ανάγκες του.

Πέρα από την παραπάνω χρήση για τον άνθρωπο είναι ακόμη σημαντικό να διαθέτει

την κατάλληλη ποσότητα νερού για την παρασκευή της τροφής, την ατομική και την

οικιακή του καθαριότητα, οπότε οι ανάγκες του τείνουν στα 200 lt νερού την ημέρα.

Το νερό αυτό πρέπει να είναι ακίνδυνο από κάθε πλευρά και επόμενα δεν θα πρέπει

να είναι μολυσμένο (να μην έχει δηλαδή παθογόνα μικρόβια ή προϊόντα τους) και να

μην περιέχει ρύπους (να μην έχει δηλαδή χημικές ουσίες επικίνδυνες).

Από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τη σημασία της υγιεινής ύδρευσης και

αποχέτευσης ήταν οι πολιτισμοί που αναπτύχθηκαν στον Ελληνικό χώρο, με

πρωτοπόρους τους κατοίκους της Κνωσού, της Φαιστού και της Ζάκρου όπου

ανακαλύφθηκαν τέλεια συστήματα ύδρευσης που χρονολογούνται από το 1700 π. Χ.

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι οι υγιεινολογικές γνώσεις των κατοίκων της

Μινωικής Κρήτης είχαν επηρεάσει και βρήκαν εφαρμογή αργότερα και στα ανάκτορα

της Τίρυνθας και των Μυκηνών.

• Εκτίμηση της ποιότητας του πόσιμου νερού

Οι παρακάτω διαδικασίες συνδράμουν στον έλεγχο της ποιότητας και της

καταλληλότητας του πόσιμου νερού:

1. η επιτόπια υγειονομική εξέταση

2. οι οργανοληπτικές παράμετροι

3. η φυσική εξέταση

4. η χημική εξέταση

5. η βιολογική έρευνα

6. η μικροβιολογική εξέταση

-Επιτόπια υγειονομική εξέταση

Γίνεται από εξειδικευμένο άτομο στην περιοχή της υδροληψίας. Γίνεται εκτίμηση των

γενικότερων συνθηκών που αφορούν στην περιοχή και στην ενδεχόμενη ύπαρξη

εστιών μόλυνσης και ρύπανσης του νερού, αλλά και της υπόλοιπης τεχνικής

υποδομής (αν πρόκειται για υδραγωγείο κλπ.).

Είναι απαραίτητη γιατί δίδει σειρά πληροφοριών, που κανενός είδους εξέταση δε

μπορεί να δώσει, διότι για παράδειγμα είναι πιθανόν μια πηγή μόλυνσης να μην είναι

ενεργοποιημένη με αποτέλεσμα η μικροβιολογική εξέταση να δίνει αποδεκτά

αποτελέσματα και έτσι να μην είναι δυνατόν να προληφθεί μια υδατογενής επιδημία.

– Οργανοληπτικές παράμετροι

Θολερότητα, χρώμα, γεύση και οσμή αποτελούν παραμέτρους που ακόμα και αν το

νερό είναι ασφαλές από χημική και μικροβιολογική άποψη, ο καταναλωτής θα έχει

πρόβλημα να το καταναλώσει αν δεν είναι αισθητικά αποδεκτό. Έτσι λοιπόν, ένα

θολό νερό μπορεί να έχει αδιάλυτες αιωρούμενες ουσίες, π.χ. άργιλος, άμμος,

μικροοργανισμοί κλπ., μπορεί να ακολουθεί μια έντονη βροχόπτωση και αυτό σαφώς

σημαίνει επικοινωνία του συστήματος ύδρευσης ή της πηγής υδροληψίας με

επιφανειακά νερά και κατά την έννοια αυτή είναι δυνατόν αυτό να υποσημαίνει κατ’

αρχήν υγειονομικό κίνδυνο.

-Φυσική εξέταση

Το πόσιμο νερό για να είναι αποδεκτό πρέπει να διαθέτει ορισμένα χαρακτηριστικά,

ασχέτως του αν είναι από κάθε άλλη άποψη ασφαλές, όπως θερμοκρασία (5-15

βαθμοί Κελσίου). Ειδικότερα, θερμοκρασίες υψηλότερες του κανονικού εκδιώκουν

το CO2 και τα άλλα αέρια που δίδουν στο νερό τη γεύση του.

-Χημική εξέταση

Σύμφωνα με την σχετική Ελληνική Νομοθεσία που είναι εναρμονισμένη με τη

νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν περί τις πενήντα (50) χημικές

παράμετροι που κατατάσσονται ως εξής:

1. Aπλές χημικές παράμετροι όπως π.χ. pH, Ασβέστιο κλπ.

2. Ανεπιθύμητες χημικές παράμετροι όπως π.χ. αμμωνία, νιτρώδη, νιτρικά

3. Τοξικές χημικές παράμετροι όπως π.χ. Βαρέα μέταλλα κλπ.

-Βιολογική έρευνα

Ένα παράδειγμα για τη βιολογική έρευνα είναι η αναζήτηση πρωτόζωων και αλγών,

κύρια σε νερά ποταμών που αποθηκεύονται σε δεξαμενές (σε συνδυασμό με τη

χημική ανάλυση) για να εκτιμηθεί ο βαθμός π.χ. ανάπτυξης των αλγών και να

προβλεφθεί η κατάλληλη χρονική στιγμή για έγκαιρη επέμβαση και πρόληψή της.

Διαφορετικά, είναι δυνατόν να προκληθεί πρόβλημα στο δίκτυο με ελάττωση της

παροχής νερού, διότι οι άλγες πολλαπλασιάζονται ταχύτατα ορισμένες εποχές του

έτους αποφράσσοντας τα φίλτρα των διυλιστηρίων.

-Μικροβιολογική εξέταση

Οι υδατογενείς επιδημίες προκαλούνται από τα παθογόνα μικρόβια που έχουν

προέλευση την κοπρανώδη μόλυνση του νερού. Επειδή ο έλεγχος όλων των

παθογόνων μικροβίων που προέρχονται από το εντερικό περιεχόμενο ζώων και

ανθρώπων απαιτεί ποικιλία πολύπλοκων, χρονοβόρων και πολυέξοδων αναλύσεων,

χρησιμοποιήθηκε η ιδέα της ανίχνευσης μικροβίων – δεικτών που να είναι ενδεικτικοί

ακόμη και της ενδεχόμενης παρουσίας λυμάτων στο νερό.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι στα πλαίσια της φιλοσοφίας που διέπει τις παρεμβάσεις

που αφορούν στη Δημόσια Υγεία, η Εφαρμοσμένη Μικροβιολογία στη Δημόσια

Υγεία πρέπει να χρησιμοποιεί μεθόδους με τα εξής κυρίως χαρακτηριστικά:

! Να είναι ταχείες, ώστε να δίδουν κατά το δυνατόν γρήγορα απαντήσεις

! Να είναι πρακτικές και να μην απαιτούν εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας*

! Να είναι φθηνές, ώστε να επαρκούν τα κονδύλια για το μεγάλο αριθμό δειγμάτων

που απαιτούνται για την επαγρύπνηση στα πλαίσια της Δημόσιας Υγείας*

! Να μην απαιτείται υψηλής εξειδίκευσης προσωπικό*

* Οφείλουμε να επισημάνουμε τη διαφοροποίηση που έχει μεσολαβήσει τα τελευταία

χρόνια με την εισαγωγή στις απαιτήσεις για τη λειτουργία των Εργαστηρίων που

πραγματοποιούν τέτοιου είδους δοκιμές των κριτηρίων ποιότητας που τίθενται από το

ΕN 45001 και το ΙSO 17025. H μεγάλη διαφοροποίηση που έχει επέλθει οδηγεί σε

σημαντική αύξηση των απαιτήσεων όπου υπάρχει αστερίσκος(*).

Η παρουσία τέτοιων μικροβίων – δεικτών αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα

κοπρανώδους μόλυνσης του νερού και κατά συνέπεια συνιστά ισχυρή πιθανότητα να

συνυπάρχουν και παθογόνα μικρόβια. Είναι εύλογο ότι η αξιολόγηση που γίνεται για

κάθε ένα από τα μικρόβια – δείκτες σχετίζεται με τη φύση του μικροβίου και το

βαθμό συσχέτισής του με τα κόπρανα.

Έτσι, σήμερα είναι σε ισχύ η Υπ. Απόφ. Α5/288/23-01-86, ΦΕΚ 53, Τεύχος Β’/20-

02-1986 που καθορίζει τα περί ποιότητας του πόσιμου νερού, σε συμμόρφωση προς

την 80/778 οδηγία του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 15.7.80. Οι

κυριότερες παράμετροι που προβλέπονται να εξετάζονται ως μικρόβια – δείκτες είναι τα:

1. Ολικά κολοβακτηριοειδή

2. Κολοβακτηριοειδή κοπράνων

3. Στρεπτόκοκκοι κοπράνων

4. Κλωστηρίδια αναγωγικών θειωδών αλάτων

5. Καταμέτρηση των συνολικών βακτηριδίων για το πόσιμο νερό

5.1 στους 37 βαθμούς Κελσίου

5.2 στους 22 βαθμούς Κελσίου

Η σημασία της ανεύρεσης κάθε μιας από τις παραπάνω παραμέτρους έγκειται στο ότι

δίδει με αρκετή προσέγγιση πληροφορίες για το είδος της μόλυνσης που αφορά στο

νερό από το οποίο έχει ληφθεί το δείγμα που εξετάσθηκε.

Έτσι λοιπόν,

! Τα Ολικά Κολοβακτηριοειδή δεν προέρχονται μόνο από τα κόπρανα των

ανθρώπων και ζώων αλλά και από το χώμα και τα φυτά και επόμενα μόνη η

παρουσία τους, εφόσον δεν συνυπάρχουν και άλλες βακτηριολογικές παράμετροι

στα αποτελέσματα μιας εξέτασης νερού, θα μπορούσε π.χ. να υποσημαίνει

ενδεχόμενη περιβαλλοντικής προέλευσης μόλυνση του νερού.

! Τα Κολοβακτηριοειδή Κοπράνων αντίθετα, επειδή έχουν προέλευση τον εντερικό

σωλήνα ανθρώπων και θερμόαιμων ζώων υποδεικνύουν μόλυνση κοπρανώδους

προέλευσης του νερού και στην περίπτωση αυτή είναι βέβαια αυτονόητος ο

κίνδυνος να υπάρχουν και παθογόνοι μικροοργανισμοί με τις όποιες συνέπειες. Η

Escherichia coli (Κολοβακτηρίδιο) συνιστά ένα τυπικό μέλος της ομάδας αυτής

των μικροοργανισμών και κατά συνέπεια η παρουσία έστω και ενός (1)

μικροβιακού κυττάρου σε 100 ml χλωριωμένου νερού είναι ενδεικτική μόλυνσης

ή κακής απολύμανσης του.

! Οι Στρεπτόκοκκοι Κοπράνων είναι μια ομάδα μικροοργανισμών που αποτελείται

από είδη που βρίσκονται στον εντερικό σωλήνα ανθρώπων και θερμόαιμων ζώων

και αν υπάρχουν, υποδεικνύουν μόλυνση κοπρανώδους προέλευσης του νερού

και στην περίπτωση αυτή είναι βέβαια αυτονόητος ο κίνδυνος να υπάρχουν και

παθογόνοι μικροοργανισμοί με τις όποιες συνέπειες. Η παρουσία αυτών των

μικροοργανισμών επιβεβαιώνει τη μόλυνση του νερού από λύματα και ιδίως όταν

δεν ανευρίσκονται Ε. coli, με δεδομένη μάλιστα τη μεγαλύτερη αντοχή τους στην

οριακή χλωρίωση αυξάνει η αξία τους στην εκτίμηση της μικροβιολογικής

ποιότητας. Περιλαμβάνουν τα είδη Streptococcus bovis, S. avium, S. gallinarum,

S. equinous, αλλά και τα είδη S. faecium & S. faecalis που συναντώνται

συχνότερα στον εντερικό σωλήνα του ανθρώπου. Οι στρεπτόκοκκοι κοπράνων

που ανήκουν στα είδη , S. gallinarum, S. equinous, S. faecium & S. faecalis

συνιστούν μια υποομάδα που ονομάζεται εντερόκοκκοι.

! Το Κλωστηρίδιο το διαθλαστικό είναι ένα σπορογόνο βακτηρίδιο και με τους

σπόρους του επιζεί σε αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά εμφανίζει και

μεγαλύτερη στη χλωρίωση. Η παρουσία του αποτελεί απόδειξη μόλυνσης του

νερού ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες που δεν ανιχνεύεται Ε. coli, οπότε και

εκτιμάται ότι η μόλυνση είναι παλιά. Η ανίχνευσή του θεωρείται ότι έχει

ιδίαιτερη σημασία για τις ελλείψεις που αφορούν στα μικρά συστήματα

υδρεύσεων που δεν είναι δυνατόν να ελέγχονται σε τακτική βάση.

! Η καταμέτρηση των συνολικών βακτηριδίων στο πόσιμο νερό μας δίδει μια

εικόνα της μικροβιολογικής καθαρότητας του νερού, ιδίως για τις περιπτώσεις

που αυτό χρησιμοποιείται από βιομηχανίες τροφίμων και φαρμάκων. Για τα

δίκτυα ύδρευσης η σταθερότητα του αριθμού τους είναι σημαντικός δείκτης της

ακεραιότητας του δικτύου και της επάρκειας της χλωρίωσης. Αιφνίδια αύξηση

του αριθμού τους κατά 1-2 λογάριθμους μπορεί να υποδηλώνει ανεπάρκεια στο

σύστημα επεξεργασίας του νερού, επιμόλυνση της πηγής υδροληψίας ή και

ανάπτυξη βιολογικού υμενίου στο δίκτυο. Πολλές φορές είναι το πρώτο

ανιχνεύσιμο σημείο μόλυνσης.

! Άλλα μικρόβια – δείκτες είναι η Pseudomonas aeruginosa (εμφιαλωμένα νερά,

ύδρευση νοσοκομείων, κολυμβητικές δεξαμενές), Rodococcus coprophilus

(νοκαρδιόμορφος ακτινομύκητας-ειδικός δείκτης ζωικής μόλυνσης του νερού), οι

βακτηριοφάγοι των εντεροβακτηριδίων (ως δείκτες της παρουσίας των ιών στο

νερό) κ.ά.

ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΟΥΤΙΝΑΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΒΙΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ:

1. Μέθοδος των πολλαπλών σωλήνων

2. Μέθοδος της διήθησης δια μεμβράνης

ΥΔΑΤΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ

Για τις λοιμώξεις που μεταδίδονται με το πόσιμο νερό θα πρέπει κανείς να σταθεί στα

εξής βασικά σημεία:

! Μεταδίδονται σε ευρεία μάζα του πληθυσμού και ως εκ τούτου προσβάλλουν και

ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως π.χ. μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, καθώς

και άτομα με υποκείμενα νοσήματα ή με ιατρογενή εξασθένηση του

ανοσοποιητικού συστήματος.

! Όλα αυτά τα νοσήματα ευνοούνται αν δεν προϋποθέτουν από μια μικρή

μολυσματική δόση, δηλαδή μικρός αριθμός μικροβιακών κυττάρων από τον

παθογόνο παράγοντα να είναι ικανός να προκαλέσει νόσο στο 50 % ενός μεγάλου

αριθμού κατά τεκμήριον υγιών ατόμων. Η προϋπόθεση αυτή είναι καθοριστική

για να ανταπεξέλθει ο μικροοργανισμός το αφιλόξενο και ολιγοτροφικό

περιβάλλον του νερού, αλλά και τις μεγάλες αραιώσεις που υφίστανται τα

παθογόνα μικρόβια όταν βρεθούν μέσα σε δίκτυα ύδρευσης κλπ.

! Έχουν σημειακή πηγή μετάδοσης με αποτέλεσμα την εκρηκτική επιδημία.

Κατά τον Βradley τα υδατογενή νοσήματα που οφείλονται στο πόσιμο νερό είναι

δυνατόν να ταξινομηθούν ως εξής:

1. Υδατογενή νοσήματα που οφείλονται στην κατανάλωση του νερού ως

ποσίμου(στοματο-πρωκτική οδός, πχ. χολέρα, τυφοειδής πυρετός,

κρυπτοσπορίδιο κλπ.)

2. Υδατογενή νοσήματα που προκύπτουν από μη επαρκή ποσότητα νερού

(επιπεφυκίτιδες, τράχωμα, γαστρεντερίτιδες κλπ.)

3. Υδατογενή νοσήματα από μικροοργανισμούς με το νερό να παίζει σημαντικό

ρόλο στον κύκλο ζωής τους (σχιστοσωμίαση, δρακοντίαση)

4. Υδατογενή νοσήματα που οφείλονται σε έντομα με εκκόλαψη στο νερό ή που

τσιμπούν κοντά σε συλλογές νερού (κίτρινος πυρετός, φιλαρίαση, ελονοσία κ.α.).

Σε σχέση με την πύλη εισόδου που ο παθογόνος μικροοργανισμός που υπάρχει μέσα

στο νερό χρησιμοποιεί για να εισέλθει στον οργανισμό και να προκαλέσει νόσο είναι

δυνατόν να υπάρξει η παρακάτω κατηγοροποίηση των υδατογενών νοσημάτων:

! Με πύλη εισόδου το γαστρεντερικό

! Με πύλη εισόδου το δέρμα και τους επιπεφυκότες (κύρια με την επαφή τους με τα

νερά αναψυχής είτε πρόκειται για φυσικά, είτε για νερά σε τεχνητό περιβάλλον)

! Με πύλη εισόδου το αναπνευστικό (λεγεωνέλλα, άτυπα μυκοβακητρίδια κ.α.)

Συνολικά το νερό για ανθρώπινη κατανάλωση, όπως αντιμετωπίζεται από τη νεώτερη

πλέον Οδηγία της Ε.Ε., σήμερα ακόμη και μέχρι την επικείμενη –άμεσα- υιοθέτησή

της από τη χώρα μας και τη συνολική εναρμόνιση της Νομοθεσίας μας με αυτήν, με

βάση τους Νόμους, τις Υπουργικές Αποφάσεις και τα Προεδρικά Διατάγματα που

ισχύουν, κατηγοριοποιείται σε

1. Πόσιμο νερό δικτύου ύδρευσης

2. Εμφιαλωμένο νερό (επιτραπέζιο και φυσικό μεταλλικό)

3. Νερό κολυμβητικών δεξαμενών

4. Επιφανειακό νερό αναψυχής

Για τις προαναφερόμενες τέσσερις κατηγορίες από πλευράς μικροβιολογικής τα

κυριότερα αίτια είναι δυνατόν να ανήκουν στα

 Βακτήρια

Advertisements

2 Responses to Μικροβιολογική Ποιότητα Πόσιμου Νερού Και Δημόσια Υγεία

  1. Ο/Η vedradijaus λέει:

    I enjoy reading this kind of stuff. Thanks for sharing good knowledge

  2. Παρακαλώ δείτε ενα πολύ σοβαρό πρόβλημα .

    είναι νερό που μας είπαν οτι η αναλυση εδειξε οτι είναι πόσιμο .επίσης ολα τα σχετικά εδώ : http://savefyllo.blogspot.gr/

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s